floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
Cirsium taksonları
Tüm bölgeler


Istranca BölümüÇatalca-Kocaeli BölümüErgene BölümüGüney Marmara BölümüBatı Karadeniz BölümüOrta Karadeniz BölümüDoğu Karadeniz BölümüAsıl Ege Bölümüİç Batı AnadoluYukarı Sakarya BölümüOrta Kızılırmak BölümüYukarı Kızılırmak BölümüKonya BölümüYukarı Fırat BölümüErzurum - Kars BölümüYukarı Murat-Van BölümüHakkari BölümüAntalya BölümüAdana BölümüOrta Fırat BölümüDicle Bölümü
Familya: Asteraceae
Cins adı: Cirsium
Türkiye´de toplam 68 doğal tür, 19 alttür, 4 varyete gözlemi bildirilmiştir. Yayılış bölgesini daraltmak için haritada ilgili altbölgeye tıklayınız. Turuncu noktalar gözlem konumlarıdır.
Kızılkobuk
Cirsium adjaricum
çuhkangalı
Cirsium aduncum
çuhkangalı
Cirsium aduncum subsp. bashkalense
Endemik
Topkangal
Cirsium aggregatum
Batakkangalı
Cirsium alatum
çamkangalı
Cirsium amani
Endemik
Kılçıkkangalı
Cirsium aristatum
Endemik
Köygöçüren
Cirsium arvense
Taçkangalı
Cirsium aytatchii
Endemik
Cirsium balikesirense
Zarifkangal
Cirsium baytopae
Endemik
Kartalkangalı
Cirsium boluense
Cirsium bozkirense
Vankangalı
Cirsium bracteosum
Pomakkangalı
Cirsium bulgaricum
Hoşkangal
Cirsium byzantinum
Endemik
şamdankangalı
Cirsium candelabrum
çemkangalı
Cirsium canum
Kızılkangal
Cirsium cassium
Endemik
Kobuk
Cirsium caucasicum
Başkangal
Cirsium cephalotes
Kazandelen
Cirsium ciliatum subsp. szovitsii
Gülekkangalı
Cirsium cilicicum
Endemik
Eşekçalısı
Cirsium creticum
Eşekçalısı
Cirsium creticum subsp. creticum
Yitikkangal
Cirsium creticum subsp. gaillardotii
Yerkangalı
Cirsium davisianum
Endemik
Dirmilkangalı
Cirsium dirmilense
Endemik
Kirpikangalı
Cirsium echinus
Akkangal
Cirsium ekimianum
Endemik
Alakangal
Cirsium ellenbergii
Endemik
Ulukangal
Cirsium eriophorum
çayırkangalı
Cirsium frickii
Dizkangalı
Cirsium hakkaricum
Endemik
Sürmelikangal
Cirsium handaniae
Endemik
Incekangal
Cirsium haussknechtii
Vişnekangalı
Cirsium hypoleucum
Kısakangal
Cirsium italicum
Yaprakkangalı
Cirsium karduchorum
Sarıkangal
Cirsium kosmelii
Hamurkesen
Cirsium leucocephalum
Hamurkesen
Cirsium leucocephalum subsp. leucocephalum
üçhamurkesen
Cirsium leucocephalum subsp. penicillatum
Incehamurkesen
Cirsium leucocephalum subsp. tenuilobum
Endemik
Yaylakangalı
Cirsium leuconeurum
Endemik
Bozkobuk
Cirsium leucopsis
Endemik
öküzkazankulpu
Cirsium libanoticum
Ağkangalı
Cirsium libanoticum subsp. arachnoideum
öküzkazankulpu
Cirsium libanoticum subsp. libanoticum
Toroskangalı
Cirsium libanoticum subsp. lycaonicum
Endemik
Körkazankulpu
Cirsium ligulare
öküzkangalı
Cirsium macrobotrys
Cirsium nerimaniae
Dağkangalı
Cirsium obvallatum
Garipkangal
Cirsium osseticum
Garipkangal
Cirsium osseticum subsp. osseticum
Beykangalı
Cirsium peshmenianum
Endemik
Anakangal
Cirsium poluninii
Endemik
Puslukangal
Cirsium pseudobracteosum
Endemik
Afyonkangalı
Cirsium pseudocreticum
Endemik
Kocakangal
Cirsium pseudopersonata
Tokalıkangal
Cirsium pseudopersonata subsp. kusnezowianum
Kocakangal
Cirsium pseudopersonata subsp. pseudopersonata
Endemik
Derekangalı
Cirsium pubigerum
Cirsium pubigerum var. caniforme
Cirsium pubigerum var. glomeratum
Cirsium pubigerum var. paphlagonicum
Endemik
Cirsium pubigerum var. spinosum
Cimilkangalı
Cirsium pugnax
Bargana
Cirsium rhizocephalum
Bargana
Cirsium rhizocephalum subsp. rhizocephalum
Medik
Cirsium rhizocephalum subsp. sinuatum
Tezkangal
Cirsium rigidum
Cirsium semzinanicum
Bodurkangal
Cirsium simplex
Posofkangalı
Cirsium simplex subsp. armenum
Satkangalı
Cirsium simplex subsp. satdaghense
Endemik
Bodurkangal
Cirsium simplex subsp. simplex
Körkenger
Cirsium sintenisii
Endemik
çelebikangalı
Cirsium sipyleum
Endemik
Sivaskangalı
Cirsium sivasicum
Endemik
Kazankulpu
Cirsium sommieri
Endemik
Gürkangal
Cirsium sorocephalum
Gürkangal
Cirsium sorocephalum subsp. congestum
Kazkangalı
Cirsium steirolepis
Endemik
Sukangalı
Cirsium subinerme
Tüylükangal
Cirsium tomentosum
Kabakazankulpu
Cirsium trachylepis
Endemik
Yaygınkangal
Cirsium vulgare
Yenikangal
Cirsium yildizianum
Endemik

Morfoloji [1]

Çok yıllık, iki yıllık veya nadiren tek yıllık, erdişi veya iki evcikli otsu; gövdeler iğne dikenli-kanatlı veya dikensiz, Dallanmış veya değil. Yapraklar dişli-derin tüysü parçalı, bazen tam kenarlı, sıklıkla yarı sapı kavrayan/saran, iğne dikenli, üst yüzey ince dikenli ve küçük dikenli veya değil. Kapitulum cinsiyet olarak farksız çiçeklere sahip, disk şeklinde, tekil veya sıkışık. Filariler çok sıralı, kiremitvari, basık, üst kısım az çok yaygın veya geriye doğru kıvrımlı, yarı terminal yağ kanalı var veya yok, bazen tırnaklı (appendage), genellikle terminal dikenli, kenarlar tam kenarlı veya dikencikli veya batıcı. Çiçek tablası sert kıllı. Çiçekler erdişi veya nadiren tek cinsli, borumsu, genellikle eşit olmayacak şekilde 5-parçalı, kırmızı, eflatun, pembe, nadiren sarı veya beyaz. Ercik sapçıkları havlı; başçıklar kısa bütün kenarlı gibi veya batıcı dip tırnaklı. Akenler taban kısmı dar yumurta biçiminde-dikdörtgenimsi, pürüzsüz, tüysüz, tepesel çerçeveli ve küçük külah şekilli karunkulalı. Papus çok sıralı, sorguçsu tüylü, genellikle dökülen sert kıllı, dışta kalanlar içe kalanlara göre çok daha kısa değil.

Seksiyon tanı anahtarı [1]

1. Üst yaprak yüzeyi sert kıllı (ince diken), nadiren değil ...Sect.Epitrachys

1. Üst yaprak yüzeyi sert sert kıllı (ince diken) veya küçük dikenli değil

2. Taç yaprağının üst kısmı eşit olmayacak şekilde yarıya kadar 5-parçalı, papus daha taçtan kısa veya hafifçe uzunca ...Sect.Cirsium

2. Taç yaprağının üst geniş kısmı tabana kadar 5-parçalı, papus taçtan daha uzunca ...Sect.Cephalonoplos (C.arvense)

Seksiyon Cirsium [1]

Kökler uzun sürünücü ve anormal gelişimli sürgünler taşımaz. Yaprakların üst yüzeyi sert kıllı veya dikencikli değil, fakat tüysüz veya tüylü. Filariler genellikle neredeyse-terminal yağ kanalı (C.echinus, C.rhizocephalum ve C.creticum için belirsiz veya yok) taşır. Çiçekler erdişi; taç yaprağının üst kısmı eşit olmayacak şekilde yarıya kadar 5-parçalı. Papus meyvede taçtan daha uzunca gelişir.

1. Birleşik çiçek kurulu (bir ana ve bitişik birkaç yanal kurula sahip) şamdan biçimli (Trakya) ...C.candelabrum

1. Birleşik çiçek kurulu (bir ana ve bitişik birkaç yanal kurula sahip) tekil, yalancı şemsiye veya neredeyse-salkım, şamdan biçimli değil

2. Bitki iki yıllık; filarilerin batıcı tırnaklar genişler, taç yapraklar beyaz ...C.echinus

2. Çok yıllık; filariler yukarı doğru daralmış, neredeyse-tam kenarlı, taç yapraklar beyaz veya eflatunumsu

3. Gövde kapitulum altında 10–30 cm yapraksız (indirgenmiş yaprakçıklar hariç)

4. Orta sap yaprakları birleşik çentikli, tarak-benzeri, tüysüz veya seyrek tüylü; kapitulum dik, taç yapraklar eflatunumsu-pembe ...C.canum

4. Orta sap yaprakları 1/2-1/4´e kadar derin tüysü parçalı, altta beyazımsı-kaba tüylü; kapitulum sarkık; taç yapraklar derin kızıl ...C.hypoleucum

3. Gövde kapituluma kadar yaprakl

5. Gövde tamamen veya kısmen kanatlı

6. Dışta kalan ve orta filariler küt uçlu (terminal diken hariç); sap yapraklarının terminal lobu yanal lobların 5–10 katı; neredeyse-tepesel yağ kanalı belirsiz veya yok gözüküyor ...C.creticum

6. Dışta kalan ve orta filariler keskin uçlu-sivri uçlu; sap yapraklarının terminal lobu yanal loblara benzer; tepesel yağ kanalı belirgin, sıklıkla koyu renkte veya kamburlu

7. Bitki iğsi köklü

8. Dip yapraklar ters mızraksı veya dikdörtgenimsi, bütün kenarlı gibi, gövde kanatları tepesel dikeni ve orta gövde kısmındaki loblar seyrek, zayıf, en çok 5 (–7) mm; taç yapraklar 20–22 mm, papus 15–17 mm uzunlukta ...C.elodes

8. Dip yapraklarının dış hatları mızraksı, yarıya kadar sığ tüysü bölmeli, gövde kanatları tepesel dikeni ve orta gövde kısmındaki loblar yoğun, gürbüz, 5–15 mm; taç yapraklar 12–15 mm, papus 8–12 mm uzunlukta ...C.pseudocreticum

7. Bitki uzun veya kısa rizomlu veya ana köklü, iğsi değil

9. Orta sap yaprakları tüysüz veya seyrek örümcek ağsı, ve kısa, çok hücreli tüylü

10. Filariler yağ kanalı belirgin omurgalı, 3–4 mm ...C.pubigerum

10. Filariler yağ kanalı zayıfça omurgalı veya değil, 1–2 (–3) mm ...C.libanoticum

9. Orta sap yaprakları kaba tüylü altta veya her iki yüzde (yoğuna kadar) örümcek ağsı, ve uzun, tek hücreli tüylü

11. Orta sap yaprakları bütün kenarlı gibi veya 2/3´e kadar loblu, genellikle her iki yüzü yoğun örümcek ağsı-kaba tüylü, bazen yukarıda daha seyrek, otsu; involukrum küremsi, kapitulum sıklıkla yoğun yalancı şemsiye kurullarda

12. Orta sap yaprakları genellikle tam kenarlı, nadiren yarıya kadar dalgalı-loblu, gövde kanatları tepesel dikeni ve orta gövde kısmındaki loblar seyrek ve zayıf, en çok 5 mm ...C.subinerme

12. Orta sap yaprakları telek loblu to 1/2–3/4, gövde kanatları tepesel dikeni ve orta gövde kısmındaki loblar yoğun, gürbüz, 10–15mm (west anatolia) ...C.leucopsis

11. Orta sap yaprakları 1/2–1/4´e kadar sığ tüysü bölmeli, genellikle altta sadece seyrek veya yoğun örümcek ağsı, sıklıkla az çok derimsi; involukrum külah şekilli yarım küresel, kapitulum sıklıkla seyrek çiçek durumlu ...C.libanoticum

5. Gövde kanatlı değil, veya orta sap yaprakları 1 cm´den daha sarkık değil

13. Kapitulum gövde başına 2–10 tane, sapsız, çok sayıda involukral yaprakla taşınır, involukral yapraklar belirgin beyazımsı basit veya derin tüysü parçalı dikenli ...C.obvallatum

13. Kapitulum yukarıdaki gibi değil

14. Bitki 50 cm´e kadar gövdesiz, gövde genellikle tekil

15. Bitki rozet biçiminde, gövdesiz veya nadiren 15 cm´e kadar gövdeli ...C.rhizocephalum

15. Bitki belirgin gövdeli, gövdeler (10–) 20 cm´den uzunca

16. Sap yaprakları tam kenarlı veya dalgalı-loblu, nadiren 3/4´e kadar sığ tüysü bölmeli (subsp. satdaghense); kapitulum az çok sapsız, her dalda 2–5 tane ...C.simplex

16. Sap yaprakları 1/2–3/4´e kadar derin tüysü parçalı, loblar karşılıklı, fan-şekilli; kapitulum tekil ...C.frickii

14. Bitki gövdeleri (70–) 100–250 cm boylu, genellikle tabandan çok-gövdeli

17. Orta sap yaprakları tam kenarlı, duble-dişli ...C.pseudopersonata

17. Orta sap yaprakları sığ tüysü bölmeli veya derin tüysü parçalı

18. Orta filari tepesel dikenleri 5–8 mm ...C.cilicicum

18. Orta filari tepesel dikenleri 0.5–3 mm

19. Orta filariler sivri uçlu, yağ kanalı (2–) 3–4 mm ...C.pubigerum

19. Orta filariler keskin uçlu, yağ kanalı 1.5–2 mm ...C.libanoticum

Etimoloji

Cirsium cins adı damar hastalıklarını ifade eden ve "şişmiş damar" anlamına gelen Yunanca khirsos kelimesinden türemiştir. Tournefort, Dioscorides´e atıfta bulunarak, bu bitkinin köklerinin damar hastalıklarına karşı kullanıldığını bildirmiştir.




1) Yıldız, B., Arabaci, T., Dirmenci, T. & Köstekci, S. (2016). A taxonomic revision of the genus Cirsium Mill. sect. Cirsium (Asteraceae: Cardueae) in Turkey. Turkish Journal of Botany. 40. 514-530. 10.3906/bot-1503-35. (Çeviri: Serdar Ölez (2025))
2) Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press
3) Türkiye'de tespit edilen bitki türleri listesi için BizimBitkiler.org.tr veritabanından yararlanılmıştır (Güner,A., Aslan,S., Ekim,T., Vural,M., Babaç,M.T., (edlr.), (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını. İstanbul.).