floranatolica

Deveci / Karakoçan / Elâzığ - Temmuz 2021 © Serdar Ölez

Gözlem bildir

Sarıdiken

Asteraceae / Carthamus / Carthamus lanatus

Sarıdiken (Carthamus lanatus) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Istranca, Çatalca-Kocaeli, Ergene, Güney Marmara, Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Antalya, Adana, Orta Fırat, Dicle alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. Deniz seviyesi ile 2290 m yükseklikler arasında; kuru yamaçlar ve döküntü alanlarda, nadas tarlalarında yetişirler.

Türkçe literatürde genellikle Sarıdiken olarak adlandırılsa da, bazı yörelerde aspir olarak bilinir. Bilimsel olarak Carthamus lanatus L. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1753 yılında Sp. Pl. : 830 adlı yayında kullanılmıştır. Carthamus cins adı tekstil boyama için bu çiçeklerinin kullanımına atıfta bulunarak Arapçada boya anlamına gelen qurtum [قرطم] boya fiilinden türemiştir. Sözcük ayrıca bazı Roman dillerine de girmiştir, örneğin, İtalyancada cartamo veya Katalan càrtam, İspanyolcada cártamo kelimesi kullanılmaktadır. Lanatus Latincede `yün´ anlamına gelen lana kelimesinden türetilmiştir; lanatus Latincede `yünlü, yünden müteşekkil´ anlamına gelir; türün belli bir bölgesindeki tüy örtüsüne işaret eder. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonominin babası, İsveçli bir botanikçi, doktor ve zoologdur.

Morfoloji

15 -75 cm boylanabilen, tek yıllık, otsu bir türdür. Gövdeler kahverengimsi veya saman rengidir, seyrek yeya yoğun ülgerli tüylüdür. Sap yaprakları yumurtamsı-sivri uçlu dış hatlarda ve dikenler hariç 30-60 x 10-16 mm boyutlardadır, kenarlar iğne dikenli ve sığ tüysü bölmelidir, taban sapı kavrar durumdadır, yüzey salgılı tüylü-ülgerlidir, genellikle yeşil, nadiren grimsi-yeşil renktedir. Çiçeklenme mayıs-ağustos ayları arasında gerçekleşir. Çiçekler sarı renktedir. Dışta kalan filariler içtekilerin 1.5-2 katı ve 25-45 mm uzunluktadır, gövdeye dik, yaygın veya biraz geriye doğru kıvrımlı olarak çıkar; orta filarilerden itibaren içe doğu kademeli olarak sivri uçlu veya saçaklı uçlulardır.

listMap

Gözlemler

Deveci / Karakoçan / Elâzığ
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez Carthamus lanatus

Yuvar / Siverek / Şanlıurfa
Temmuz 2021 ©Serdar Ölez Carthamus lanatus

Türkiye´de doğal yayılan diğer Carthamus türleri: C.caeruleus, C.dentatus, C.glaucus, C.lanatus, C.persicus, C.tenuis, C.tinctorius
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
Carthamus lanatus. (2021, April 8). Kocaeli Bitkileri. https://kocaelibitkileri.com/carthamus-lanatus/
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. https://bizimbitkiler.org.tr. Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. http://www.kirsalcevre.org.tr (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.3911077 (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Carthamus lanatus. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Nisan 18, 2026, Erişim adresi http://floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Carthamus-lanatus
Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz. Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir. Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz. Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Carthamus etimolojisi

lanatus etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler