floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Kangallı / Pülümür / Tunceli - Haziran 2023 © Salih Usta
Lappula barbataLappula barbataLappula barbataLappula barbataLappula barbataLappula barbataphotos
Gözlem bildir
Gürke
Boraginaceae / Lappula / Lappula barbata
mapmapmapmapmapmapmapmapmapmap
Gürke (Lappula barbata) Hodangiller (Boraginaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Doğu Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

830-3100 m yükseltiler arasında; bozkırlar, taşlık ve volkanik yamaçlar, tarla kenarları, döküntü alanlar ve benzeri yerlerde gözlemlenebilir.


Bilimsel olarak Lappula barbata (M.Bieb.) Gürke şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 3a yılında H.G.A.Engler & K.A.E.Prantl, Nat. Pflanzenfam. 4 adlı yayında kullanılmıştır.

Lappula etimolojisi

Lappula cins adı, Latince pıtrak veya yapışkan dikenli meyve anlamına gelen lappa kelimesine, küçültme eki olan -ula´nın eklenmesiyle türetilmiştir; "küçük pıtrak" anlamına gelir ve bitkinin meyvelerinin (fındıkçıklarının) üzerindeki çengelli dikenler sayesinde hayvan tüylerine veya giysilere yapışarak taşınmasına (epizookori) yönelik son derece betimleyici ve ekolojik bir isimlendirmedir.

barbata etimolojisi

Barbata epiteti, Latince sakal anlamına gelen barba kelimesinden türetilen ve sakallı veya uzun/sert tüylü anlamına gelen barbatus kelimesinin dişil formudur; morfolojik olarak bitkinin belirli bölümlerinin (genellikle fındıkçık kenarlarındaki dikensi uzantıların veya çanak yapraklarının) belirgin, sakal benzeri tüyler ve kıllarla kaplı olmasına yönelik betimleyici bir isimlendirmedir. Parantez içerisindeki kısaltmalar bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi/kişileri, parantez dışındakiler ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişi/kişileri belirtir. M.Bieb. kısaltması bilim insanı Friedrich August Marschall von Bieberstein (1768-1826) için kullanılmıştır; Bieberstein Alman kökenli Rus botanikçi ve kâşiftir; özellikle Kırım (Tauria), Kafkasya ve Güney Rusya bölgelerine düzenlediği araştırma gezileriyle tanınır. Bu bölgelerin bitki çeşitliliğini detaylıca inceleyerek derlediği Flora Taurico-Caucasica adlı klasik eseriyle çok sayıda yeni taksonu literatüre kazandırmış ve Doğu Avrupa ile Ön Asya florasının aydınlatılmasına temel niteliğinde katkılar sunmuş bir bilim insanıdır. Gürke kısaltması bilim insanı Robert Louis August Maximilian Gürke (1854-1911) için kullanılmıştır; Gürke Alman botanikçidir; Berlin Botanik Bahçesi ve Müzesinde görev yapmış, Boraginaceae (Hodangiller) familyası ile Afrika florası üzerine yürüttüğü kapsamlı taksonomik araştırmalarla tanınmıştır; botanik sistematiğinin devasa ansiklopedik eserlerine sağladığı katkılarla pek çok cinsin evrimsel sınırlarını güncelleyerek bitki bilimine kalıcı bir miras bırakmıştır.

Morfoloji


Tabanında rozet oluşturan, iki yıllık otsu bir bitkidir. Taban yaprakları genellikle çiçeklenme döneminde buruşup kuruyan bir yapıdadır. Gövde ve yaprakları, bitkiye grimsi bir görünüm kazandıran yatık sert veya kılsı (setulose/setiform) tüylerle kaplıdır. Yaprakları bu yoğun yatık tüyler sebebiyle az çok ipeksi (sericeous) bir görünümdedir. Taç yaprakları (korolla) 3-7 mm çapındadır. Boyuncuk (stilus), fındıkçıkların (nutlet) uç kısımlarından belirgin biçimde dışarı doğru uzanır. Fındıkçık tipi meyveleri orta boyutlarda olup yaklaşık 3.3 x 1.6 mm ölçülerindedir. Meyvelerin dar kenarlarında, uzunluğu 1(-1.3) mm´ye kadar ulaşan belirgin saplı kancalı tüyler (gloşidler) yer alır. Ayrıca bu kenarın hemen altında (özellikle meyvenin alt yarısında) 1-2 sıra halinde dizilmiş daha kısa yardımcı kancalı tüyler barındırır.



listMaplistPiclist

Gözlemler


Lappula barbataNurkuyusu / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Lappula barbataZaviye / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez
Lappula barbataKangallı / Pülümür / Tunceli
Haziran 2023 ©Salih Usta
Lappula barbataDarende / Malatya
ŞK4672/2016 ©Şükrü Karakuş
Lappula barbataKüre / Kastamonu
T4886/2022 ©Bilge Tunçkol ve a...
Lappula barbataPülümür, Pülümür vadisi, Pülümür’e 35. km kala, 1300-1400 m / Tunceli
/2022 ©Mehmet Yavuz PAKSOY
Lappula barbataKıbrıs / Mamak / Ankara
SA 2205/2019 ©Serdar Aslan vd.
Lappula barbataAnkara
Ek1/318/2015 ©İsmail Eker vd.
Lappula barbataGürün / Sivas
ISTO37477/2015 ©Selvinaz Gülçin Bo...
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Lappula türleri: L.barbata, L.microcarpa, L.patula, L.sessiliflora, L.sinaica, L.spinocarpos, L.squarrosa
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google. (2026). Gemini (Haziran 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  4. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  5. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  6. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)