floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Dikmen / Beypazarı / Ankara - Haziran 2016 © Serdar Ölez
Ephedra majorEphedra majorEphedra majorEphedra majorEphedra majorEphedra majorphotos
Gözlem bildir
Deniz Üzümü
Ephedraceae / Ephedra / Ephedra major
mapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmap
Deniz Üzümü (Ephedra major) Denizüzümügiller (Ephedraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Güney Marmara, Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Antalya, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. 300-3000 m yükseklikler arasında; taşlık alanlarda yayılış gösterirler.
Bilimsel olarak Ephedra major Host şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1831 yılında Fl. Austriac. 2: 671 adlı yayında kullanılmıştır.

Ephedra etimolojisi

Ephedra Eski Yunancada 'üzerine oturmak' anlamına gelen epi ve 'sandalye, bir geometrik cismin bir yüzü..' anlamına gelen hedra kelimelerinin birleşiminden meydana gelmiştir; ephedra kelmesi ilk kez Gaius Plinius Secundus tarafından at kuyruğunu tanımlamakta kullanılmıştır; tür adı olarak neyi işaret ettiği bilinmemektedir.

major etimolojisi

Major epiteti, Latince büyük anlamına gelen magnus kelimesinin karşılaştırma hali olan ve daha büyük anlamına gelen major sözcüğünden türetilmiştir; ait olduğu taksonomik gruptaki diğer örneklere kıyasla daha iri veya büyük olma durumunu ifade eder. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Host kısaltması bilim insanı Nicolaus Thomas Host (1761-1834) için kullanılmıştır.

Morfoloji


1 - 2 m boyunda dik duran sık ve kalın dallı bir çalıdır. Koyu yeşil renkteki genç sürgünler 1 -1.5 mm çapında, sert, yuvarlak,çevrel duruşludur. Pul halindeki yapraklar en fazla 3 mm uzunluğunda, derimisidir. Erkek çiçek kozalakçıkları teker teker veya bir kaçı bir aradadır (4-8 çiçekli), küremsi, topuz gibi bir yapıdadır. Etaminlerin birbirine kaynaşmış olan ortak sapları, çiçek örtüsünü aşmaz veya onlardan biraz daha uzundur. Dişiler tek çiçekli, kısa saplı, 5 -7 mm uzunluğunda yalancı üzümsü kozalak halindedir. Tohum 4-6 mm uzunlukta, yumurta biçiminde ve kestane rengindedir (Baytop ve Akgöksel, 1972; Gökmen, 1970; Yaltırık, 1988; Yıldız ve Aktoklu, 2010). Ephedra major’un ülkemizde iki alt türü bulunur (Baytop ve Akgöksel, 1972):

  • subsp. mojor: Tomurcuklar yuvarlak, dişi çiçek kozalaklarının brahteleri uzunluğunun yaklaşık 1/3’ün den itibaren birleşmmiş
  • subsp. procera: Genel olarak asıl türün özelliğini taşır. Tomurcuklar düz, dişi çiçek kozalaklarının brahteleri uzunluğunun yaklaşık 1/2’inden itibaren birleşmiştir. Sürgünlerinin düzgün olması, kozalaklarının kısalığı, tohumlarının uzunca yumurtamsı biçimde bulunması özellikleriyle de ana türden ayrılır. Asıl türün yayılma alanının daha çok doğusunda kalan bölgelerde görülür.


listMaplistPiclist

Gözlemler


Ephedra majorAkbaba / Darende / Malatya
Haziran 2026 ©Serdar Ölez
Ephedra majorŞuğul / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez
Ephedra majorYunusemre / Manisa
Kasım 2024 ©Serdar Ölez
Ephedra majorUlucamii / Bergama / İzmir
Eylül 2024 ©Serdar Ölez
Ephedra majorDarende / Malatya
Mart 2024 ©Serdar Ölez
Ephedra majorTurgut Özal / Şehzadeler / Manisa
Şubat 2021 ©Mustafa Gökmen
Ephedra majorAyvacık / Şehzadeler / Manisa
Şubat 2021 ©Mustafa Gökmen
Ephedra majorOdunboğazı / Şereflikoçhisar / Ankara
Temmuz 2017 ©Ahmet Demirtaş
Ephedra majorDikmen / Beypazarı / Ankara
Haziran 2016 ©Serdar Ölez
Ephedra majorA.Ü. Fen Fakültesi / Ankara
Mayıs 2015 ©Ahmet Demirtaş
Ephedra majorKaş / Antalya
S.Soylu#1792/2014 ©Seda Soylu
Ephedra majorKıbrıs / Mamak / Ankara
SA 1341/2019 ©Serdar Aslan vd.
Ephedra majorGünpınar / Darende / Malatya
ŞK297/2017 ©Şükrü Karakuş vd.
Ephedra majorAnkara
Ek1/24/2015 ©İsmail Eker vd.
Ephedra majorGürün / Sivas
ISTO37525/2015 ©Selvinaz Gülçin Bo...
Ephedra majorBalya / Balıkesir
ISTO 36292/2012 ©Hatice Yılmaz
Kew's Herbarium
Ephedra majorÇankaya, Ankara
K000459242/1969 ©Andersen, J.S.; Pe...
Kew's Herbarium
Ephedra majorYozgat
K000459241/1965 ©Jones, G.; Coode, E.

IUCN Kırmızı Liste Kategorisi


IUCNIUCNrIUCNcat
DÜŞÜK RİSKLİ / LEAST CONCERN
Bu tür geniş yayılışlıdır ve nüfusu yüksektir. Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
Nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin kırmızı listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından hazırlanmaktadır.
Benzer taxonlar
Sinonim adlandırmalar: Ephedra major subsp. major
Türkiye´de doğal yayılan E. major taksonları: Ephedra major subsp. procera
Türkiye´de doğal yayılan diğer Ephedra türleri: E.distachya, E.foeminea, E.major
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Akkemik, Ü. (Ed). 2018. Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 684s.
  2. Baytop, A., Akgöksel, H. 1972. Trakya’da Ephedra cinsi. İstanbul Eczacılık Fak. Dergisi 8: 55-62
  3. Gökmen, H. 1970. Açıktohumlular (Gymnospermae), T.C. Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Sıra No:523, Ankara.
  4. Yaltırık, F. 1988. Dendroloji Ders Kitabı I, Gymnospermae, İ.Ü. Orman Fakültesi. Yayınları, Yayın No: 3443, OF Yayın No:386, istanbul.
  5. Yıldız, B,. Aktoklu E. 2010. Bitki Sistematiği, İlkin Karasal Bitkilerden Bir Çeneklilere, Ankara: Palme Yayıncılık
  6. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  7. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  8. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  9. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)