floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Gölyazı / Cihanbeyli / Konya - Temmuz 2026 © Serdar Ölez
Fraxinus excelsiorFraxinus excelsiorFraxinus excelsiorFraxinus excelsiorFraxinus excelsiorFraxinus excelsiorphotos
Gözlem bildir
Adi Dişbudak
Oleaceae / Fraxinus / Fraxinus excelsior
mapmapmapmapmapmapmapmapmapmapmap
Adi Dişbudak (Fraxinus excelsior) Zeytingiller (Oleaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Çatalca-Kocaeli, Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.
Bilimsel olarak Fraxinus excelsior L. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1753 yılında Sp. Pl. : 1057 adlı yayında kullanılmıştır.

Fraxinus etimolojisi

Fraxinus cins adı, doğrudan Klasik Latince kökenli olup "dişbudak ağacı" anlamına gelen fraxinus kelimesinden gelmektedir (Kelimenin daha eski Hint-Avrupa dillerindeki "kayın" veya "parlak" anlamına gelen köklerle de bağlantılı olduğu düşünülmektedir).

excelsior etimolojisi

Excelsior epiteti, Latince "yüksek, ulu, yüce" anlamına gelen excelsus kelimesinin karşılaştırma (komparatif) hali olup "daha yüksek, çok yüksek, daha ulu" anlamlarına gelen excelsior kelimesinden türetilmiştir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonomi ve ikili adlandırma (binomial nomenklatür) sisteminin temellerini atan İsveçli hekim, botanikçi ve doğa bilimcidir; canlıları morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmak için hiyerarşik bir yöntem geliştirerek biyolojik isimlendirme kurallarına standart getirmiştir; 1753 yılında yayımladığı Species Plantarum eseriyle binlerce bitki taksonunu literatüre kazandırarak botanik isimlendirmenin uluslararası başlangıç noktasını oluşturmuş bir bilim insanıdır.

Morfoloji


40m`ye kadar boylanabilen, 1.5m`ye kadar çap oluşturabilen, yuvarlak tepeli yaprak döken ağaçlardır. Kabuk gençken düzgün ve gri, yaşlı ağaçlarda dikine çatlaklıdır. Sürgün uçları siyah renklidir, bu özelliği ile sivri meyveli dişbudaktan (soluk kahverengi sürgünlü) ayırt edilir.Yapraklar 7-15 sapsız yaprakçıktan oluşur. Yaprakçıklar 3-12 cm uzunluğunda 1-3 cm genişliğindedir. Yaprak kenarlar dişli, diş sayısı damar sayısından fazladır. Çiçeklenme erken baharda yapraklardan önce gerçekleşir. Tomurcuklar piramit şekilli ve siyahtır. Kanatlı meyve (samara) 2.5-4.5cm uzunlukta, 5-8mm genilikte soluk kahverengi kanatlıdır ve ucu yumurta şekillidir.

listMaplistPiclist

Gözlemler


Fraxinus excelsiorGölyazı / Cihanbeyli / Konya
Temmuz 2026 ©Serdar Ölez
Fraxinus excelsiorŞiran / Gümüşhane
Temmuz 2025 ©Serdar Ölez
Fraxinus excelsiorKalakaya / Onikişubat / Kahramanmaraş
Temmuz 2021 ©Mustafa Gökmen
Fraxinus excelsiorKuşcenneti / Bandırma / Balıkesir
Mayıs 2021 ©Serdar Ölez
Fraxinus excelsiorTatlıca Şelaleleri / Sinop
Ekim 2020 ©Mustafa Gökmen
Fraxinus excelsiorYenice / Karabük
Mayıs 2015 ©Serdar Ölez
Fraxinus excelsiorBabadağı / Fethiye / Muğla
Temmuz 2009 ©Ahmet Demirtaş
Fraxinus excelsiorUlus / Bartın
T4028/2018 ©Bilge Tunçkol ve a...

IUCN Kırmızı Liste Kategorisi


IUCNIUCNrIUCNcat
TEHDİTE YAKIN / NEAR THREATENED
Bu türün neslinin yakın gelecekte doğada tükenme riski mevcuttur.
Nesli tükenme tehlikesi altında olan türlerin kırmızı listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından hazırlanmaktadır.
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan F. excelsior taksonları: Fraxinus excelsior subsp. coriariifolia, Fraxinus excelsior subsp. excelsior
Türkiye´de doğal yayılan diğer Fraxinus türleri: F.angustifolia, F.excelsior, F.ornus, F.pallisae
Türkiye'de gözlemlenebilecek bazı diğer Fraxinus türleri: F.americana
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press.
  2. Google (2026). Gemini (Temmuz 2026 sürümü) [Büyük dil modeli]. (Derleme) Dış bağlantı
  3. Google NotebookLM (2026). Biota Tür Teşhisi Projesi Kapsamında Üretilen Morfolojik Betimlemeler ve Taksonomik Notlar. (Erişim Tarihi: 21 Temmuz 2026).
  4. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  5. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  6. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  7. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)