Kafnavruzu (Iriscaucasica) Süsengiller (Iridaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Doğu Karadeniz, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.
2200-2300 m yükseklikler arasında; taşlık yamaçlar ve dağ bozkırlarında gözlenebilir.
Bilimsel olarak Iriscaucasica Hoffm. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1808 yılında Fl. Taur.-Caucas. 1: 33 adlı yayında kullanılmıştır.
Iris etimolojisi
İris cins adı Yunancada `gökkuşağı tanrısı` anlamına gelen Ἶρις (iris) kelimesinden türetilmiştir; iris mitolojide diğer tanrılara haberci olarak hizmet ediyordu; iris ayrıca gözün renkli kısmına verilen isimdir.
caucasica etimolojisi
Caucasica {Latince}: Kafkasyaya ait, Kafkaslardan gelen. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Hoffm. kısaltması bilim insanı Georg Franz Hoffmann (1760-1826) için kullanılmıştır.
Morfoloji
10-18 cm boylanabilen, soğanlı bir türdür. Çiçek soğanı 1.5-2.5 cm çaptadır. Yapraklar 5-7 adettir; mızraksı-oraksı formda ve 5-15 cm uzunluktadır, taban kısmı 0.8-2 cm genişliktedir; üst tarafı yeşil, alt tarafı belirgin grimsi-yeşil renktedir; kenarlar beyaz renkte, pürüzsüz veya kirpiklidir; çiçeklenme döneminde iyi gelişmiş durumdadır. Gövde yapraklar arasında saklıdır veya çiçeklenme döneminde sadece son boğum arası görülebilir, daha sonrasında genellikle boğum arasının uzaması farkedilir durumdadır. Brakte ve brakteol ± eşittir; şişkin, yeşil ve zarsıdır; sivri uçlu veya uca gittikçe incelen yapıdadır. Çiçekler 1-4 adet, yeşilimsi-sarı renkte veya bakırımsı renktedir; çiçek tüpü 3-4 cm´dir; dış tepaller 3.5-4 cm (dip kısım kanatlı ve 1.5-2.5 x1-1.8 cm, aya eliptik ve 1.1-2 x 1-1.6 cm, yuvarlağımsı); ibik daha koyu sarı veya portakal rengi kenarları ince dişlidir; iç tepaller yaygın veya geriye bükülmüş durumda, şeritsi-ters mızraksı formda ± 3 loblu ve 1.3-2.5 x 0.2-0.8 cm boyutlarda; boyuncuk dalları 2.3-3.5 cm uzunluktadır. Kapsül ~ 3 x 1 cm ve elipsoiddir; tohumlar ~ 3 mm çaptadır. Türkiye´de 3 farklı taksonu gözlenmiştir:
1- Çiçekler bakırrengi veya açık ya da koyu kırmızımsı kahverengi... subsp. nezahatiae / mavruzo
1- Çiçekler sarı veya yeşilimsi sarı
2- Yaprak kenarı, özellikle uca doğru, pürüzlü veya kirpikli... subsp. caucasica / kaf navruzu
2- Yaprak kenarı pürüzsüz veya çok az pürüzlü... subsp. turcica / türk navruzu
Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2023)
Güner, A. (2021). Iris L.. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I., Çimen, A.Ö. ve Şen, F. (edlr.). Resimli Türkiye Florası veb sürümü. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, İstanbul. eISBN: 978-605-70199-3-6; DOI No: 10.30796/ANGV.2021.9.
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)