floranatolica

Hacıkadın / Keçiören / Ankara - Nisan 2020 © Serdar Ölez

Gözlem bildir

Ana kurtkulağı

Iridaceae / Iris / Iris sari

Ana kurtkulağı (Iris sari) Süsengiller (Iridaceae) ailesinden endemik bir türdür. Türkiye'de Batı, Orta ve Doğu Karadeniz, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Orta Fırat alt bölgelerinde yayılış göstermektedir. 900-2700 m yükseklikler arasında; kuru taşlık veya kumluk alanlar, bozkırlar, taşlık dağ yamaçlarında gelişirler.

Bilimsel olarak Iris sari Schott ex Baker şeklinde tanımlanır. İris cins adı Yunancada `gökkuşağı tanrısı` anlamına gelen Ἶρις (iris) kelimesinden türetilmiştir; iris mitolojide diğer tanrılara haberci olarak hizmet ediyordu; iris ayrıca gözün renkli kısmına verilen isimdir. ex kısaltması, bu kısaltmayı takip eden ismin bu türü kabul görür şekilde yayınladığı ancak bunu `ex´ kısaltmasından önce gelen yayıncının kabul görmeyen açıklamalarına dayandırdığını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. sari kısaltması bilim insanı Rismita Sari (2010) için kullanılmıştır. Schott kısaltması bilim insanı Heinrich Wilhelm Schott (1794-1865) için kullanılmıştır. Baker kısaltması bilim insanı John Gilbert Baker (1834-1920) için kullanılmıştır.

Morfoloji

10-30 cm boylanabilen, [028#rizom#]lu bir türdür. Yapraklar 5-7 adet, hafifçe kıvrımlı veya belirgin [007#oraksı#] ve 0.3-0.9 cm genişliktedir. Çiçeklenme Nisan-Haziran ayları arasında; [026#brakte#] ve [026#brakteol#] 5-9.5 cm; periant tüp 2-2.5 cm; [051#dış tepaller#] eliptik, [003#küt veya yuvarlağımsı uçlu#], 5.5-8 x 2.8-4.5 cm, dalgalı ve testere dişli, krem-toprak sarısı veya yeşilimsi-sarı zemin üzerine damarlı kırmızımsı-kahverengi, eflatun veya parlak kahverengi desenli, alt yarısı altın sarısı veya nadiren krem rengi püsküllü; [051#iç tepaller#] ters yumurtamsı veya yuvarlağımsı, 6-8.5 x 3.5-5.8 cm, küt dişli ve dalgalı, sıklıkla [051#dış tepaller#]den daha koyu renkte, krem veya toprak sarısı damarlı veya kırmızımsı veya mavimsi-eflatun geçişli; [051#boyuncuk dalı#] 4-5.5 x 1.3-2 cm, dik küt dişli lobludur. Kapsül meyve iğsi dokulu ve 5-6 x 1.5-2.3 cm boyutlardadır.

Gözlemler

Gökyar / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez Iris sari

Zaviye / Darende / Malatya
Nisan 2026 ©Serdar Ölez Iris sari

Aşağı Beyçayırı / Pınarbaşı / Kayseri
Nisan 2024 ©Serdar Ölez Iris sari

Pülümür / Tunceli
Haziran 2023 ©Serdar Ölez Iris sari

Sarıgül / Pülümür / Tunceli
Haziran 2022 ©Serdar Ölez Iris sari

Kömüşini / Kulu / Ankara
Mayıs 2020 ©Mustafa Gökmen Iris sari

Türkiye´de doğal yayılan diğer Iris türleri: I.albicans, I.aphylla, I.aschersonii, I.atropatana, I.aucheri, I.bakeriana, I.barnumiae, I.caucasica, I.danfordiae, I.elegantissima, I.farashae, I.foetidissima, I.galatica, I.gatesii, I.histrio, I.histrioides, I.junonia, I.kerneriana, I.kirkwoodiae, I.lazica, I.lycotis, I.masia, I.nectarifera, I.nezahatiae, I.orientalis, I.pamphylica, I.paradoxa, I.persica, I.peshmeniana, I.pseudacorus, I.pseudocaucasica, I.pumila, I.purpureobractea, I.reticulata, I.sari, I.schachtii, I.sibirica, I.sintenisii, I.sophenensis, I.sprengeri, I.spuria, I.stenophylla, I.suaveolens, I.taochia, I.tuberosa, I.unguicularis, I.urmiensis, I.xanthospuria, I.zagrica
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Davis, P. H. (1984). Flora of Turkey and the east Aegean islands Vol:8. Edinburgh University Press.
Iris sari Schott. (n.d.). The American Iris Society. Retrieved May 5, 2020, from https://wiki.irises.org/Spec/SpecSari
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. https://bizimbitkiler.org.tr. Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. http://www.kirsalcevre.org.tr (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.3911077 (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Iris sari. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Mayıs 20, 2026, Erişim adresi http://floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Iris-sari
Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz. Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir. Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz. Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Iris etimolojisi

Morfoloji

Gözlemler