Nevruz Çiçeği (Irispersica) Süsengiller (Iridaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Adana, Orta Fırat, Dicle alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir. 500-1650 m yüksekliklerde; taşlık ağaçlıklar, çalılık veya dağınık çam koruluklarında doğal gelişim gösterir. Karların erimesi ile Mart-Nisan aylarında çiçek açar.
Türkçe literatürde genellikle Nevruz Çiçeği olarak adlandırılsa da, bazı yörelerde nevruz otu olarak bilinir. Bilimsel olarak Irispersica L. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1753 yılında Sp. Pl. : 40 adlı yayında kullanılmıştır.
Iris etimolojisi
İris cins adı Yunancada `gökkuşağı tanrısı` anlamına gelen Ἶρις (iris) kelimesinden türetilmiştir; iris mitolojide diğer tanrılara haberci olarak hizmet ediyordu; iris ayrıca gözün renkli kısmına verilen isimdir.
persica etimolojisi
Persica tür epiteti Pers bölgesinin (günümüz İran coğrafyasının) Latince adı olan Persia kelimesinden türetilmiştir; türün tip örneğinin toplandığı veya yoğun olarak yayılış gösterdiği İran/Pers coğrafyasını bir referans olarak tanımlar; "Pers ülkesine ait", "İran´dan" anlamına gelir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonomi ve ikili adlandırma (binomial nomenklatür) sisteminin temellerini atan İsveçli hekim, botanikçi ve doğa bilimcidir; canlıları morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmak için hiyerarşik bir yöntem geliştirerek biyolojik isimlendirme kurallarına standart getirmiştir; 1753 yılında yayımladığı Species Plantarum eseriyle binlerce bitki taksonunu literatüre kazandırarak botanik isimlendirmenin uluslararası başlangıç noktasını oluşturmuş bir bilim insanıdır.
Morfoloji
11 cm boylanabilen soğanlı bir türdür. Gövde yapraklar tarafından gizlenmiştir ancak meyve döneminde uzar; soğan 1.5 cm çaptadır ve yaşlı tabakalar dışarı doğru boyun oluşturur. Yapraklar 3-4 tane ve v-biçimli, oluksu veya omurgalıdır; tabanda 0.4-1.2 cm genişliktedir; üst parlak yeşil, alt grimsi-yeşil renktedir; kenarlar kalınlaşmış, yarı saydam veya beyaz renktedir; yüzeyler kabarcıklı veya az pürüzlüdür; çiçeklenme sırasında kısmi gelişmiş, sonraları 10 cm boydadır. Brakte ve brakteol yapı ve ölçü bakımından eşit değildir, birbirine benzemez; brakte yeşil, sert, dik ve yapraksı; brakteol zarsı, sıklıkla yarı şeffaftır. Çiçekler 1-4 tane, gümüşümsü-gri, mat saman sarısı, kahverengi veya soluk grimsi-yeşil, sıklıkla mat eflatun desenli; çiçek tüpü 6-8 cm; dış tepaller genellikle koyu eflatun veya kahverengimsi renkli, 3.5-4.5 cm, dip kısım 2-3 x 2-2.5 cm, aya genişçe eliptik, 1-1.8 x 0.9-1.4 cm, ibik çok belirgin, sarı, genellikle kahverengi veya eflatun benekli; iç tepaller yayvan veya aşağı bükülmüş, ters mızraksı, en çok 2,5 × 0,8 cm, tam kenarlı, 3 loblu veya dişli; boyuncuk dalı 3.5-4.5 cm boydadır. Meyve kapsül, elipsoid, 3-5 x 1-1.3 cm, sivri uçlu; tohumlar küremsi, 4mm, ağsı-buruşuk yüzeylidir.
Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2023).
Güner, A. (2021). Iris L.. Şu eserde: Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldırım, H., Aslan, S., Ekşi, G., Güner, I., Çimen, A.Ö. ve Şen, F. (edlr.). Resimli Türkiye Florası veb sürümü. ANG Vakfı Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, İstanbul. eISBN: 978-605-70199-3-6; DOI No: 10.30796/ANGV.2021.9.
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)