floranatolica

Hacıkadın / Keçiören / Ankara - Nisan 2020 © Mustafa Gökmen

Gözlem bildir

Yabani menekşe

Violaceae / Viola / Viola kitaibeliana

Yabani menekşe (Viola kitaibeliana) Menekşegiller (Violaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Istranca, Çatalca-Kocaeli, Ergene, Güney Marmara, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege, Yukarı Sakarya, Antalya, Adana alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Deniz seviyesi ile 1800 m yükseklikler arasında; taşlık yamaçlar, döküntüler, makilikler, toprak yığınları ve benzeri alanlarda gözlenebilirler.

Bilimsel olarak Viola kitaibeliana Roem. & Schult. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1819 yılında J.J.Roemer & J.A.Schultes, Syst. Veg., ed. 15 bis 5: 383 adlı yayında kullanılmıştır. Viola cins adı, Latince menekşe anlamına gelen klasik viola kelimesinden gelir; bu kelimenin kökeninin de Antik Yunanca tatlı kokulu menekşe anlamına gelen ion sözcüğüne dayandığı kabul edilir; antik çağlardan beri bu cinse ait bitkilerin zarif çiçeklerine ve (özellikle bazı türlerinin) belirgin hoş kokusuna yönelik tarihsel ve morfolojik bir isimlendirmedir. Kitaibeliana epiteti Macar botanikçi ve kimyager Pál Kitaibel (1757 - 1817)΄e ithaf edilmiştir. Kısaltmalar arasında yer alan & işareti, bu bilim insanlarının bitki hakkındaki makaleyi birlikte yayınladılarını belirtir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. Roem. kısaltması bilim insanı Johann Jakob Roemer (1763-1819) için kullanılmıştır. Schult. kısaltması bilim insanı Josef August Schultes (1773-1831) için kullanılmıştır; Schultes Avusturyalı bir bitki bilimcidir.

Morfoloji

3-12 cm boylanabilen, tek yıllık, otsu bir türdür. Tüm bitki yoğun kısa gevrek tüy örtüsü ile kaplıdır. Alt yapraklar daire şeklinde, diğerleri dikdörtgenimsi-ıspatulamsıdır, tümü küt dişli lobudur. Stipül tüysü parçalıdır, loblar dikdörtgenimsi-ıspatulamsı ve küt dişli lobludur, terminal segment saplıdır, yanal dilimler daha küçüktür. Çiçeklenme mart-haziran ayları arasında gerçekleşir; çiçek kümesi sapı çiçeklerin hemen altında çift braktelidir. Çanak yapraklar mızraksı formdadır. Taç krem-beyaz ile sarı arası bir renktedir, merkez kısım canlı sarı renktedir; altlardaki taç yapraklar 5-8 mm kadardır.

Melanium Seksiyonu Karşılaştırmalı Morfolojik Özellikler Tablosu

Viola hymettia, V. tricolor, V. kitaibeliana ve V. arvensis türlerini birbirinden ayırt etmek için kullanılan morfolojik ayrım anahtarı aşağıda sunulmuştur. Bu türler Viola cinsinin Melanium seksiyonuna (hercaî menekşeler grubu) aittir ve en belirgin farkları taç yaprak ile çanak yaprak boylarının oranı, bitki tüylülüğü ve çiçek boyutlarıdır.

	Viola tricolor	Viola arvensis	Viola kitaibeliana	Viola hymettia
Gövde Yapısı & Boyu	Dik veya yükselici; güçlü, çok dallanmış; 10 - 40 cm.	Dik, köşeli ve tabandan dallanan; 10 - 35 cm.	Dik veya yükselici; çok kısa, cılız; 3 - 10 cm.	Dik veya yükselici; ince ve narin; 5 - 20 cm.
Gövde Tüylülüğü	Tamamen tüysüz (glabröz) veya tabanda seyrek tüylü.	Geriye doğru kıvrık (retrors) kısa tüylü veya neredeyse tüysüz.	Yoğun kısa ve sert tüylü; bitki grimsi-yeşil/kül rengi görünür.	Tüysüz veya çok hafifçe kısa tüylü; canlı yeşil görünüm.
Alt Yapraklar & Sapları	Geniş yumurtamsı-yüreksi; kenarları belirgin krenat dişli; uzun saplı.	Dairesel-yumurtamsı ila oval; uzun saplı (10-20 mm); kenarları sığ dişli.	Dairesel-yumurtamsı (orbikular); kenarları neredeyse tam; sap yaprak ayasına eşit veya uzun.	Yumurtamsı-dairesel; kenarları sığ krenat dişli; uzun saplı.
Üst Gövde Yaprakları	Mızraksı veya dikdörtgensi-mızraksı; kenarları kaba dişli; kısa saplı.	Dikdörtgensi-mızraksı veya dar eliptik; kenarları küt dişli (serrat/krenat).	Dar dikdörtgensi-mızraksı ila şeritsi; 1 cm´den kısa; sığ dişli veya tam kenarlı.	Dikdörtgensi-kaşıksı (oblong-spatulat); kenarları dalgalı-dişli; kısa saplı.
Kulakçıklar (Stipul)	Büyük, yapraksı; derin loplara ayrılmış (genellikle elsi/palmat); uç lobu dar-mızraksı ve dişli.	Çok büyük; tüysü (pinnat) parçalı; uç lobu büyük, mızraksı ve belirgin dişlidir.	Küçük (0.5 - 1 cm); tabanda elsi veya tüysü loplara ayrılmış; uç lobu kaşıksı/mızraksı ve dişsizdir.	Orta boyda; tabana yakın yerden tüysü parçalı; uç lobu belirgin şekilde saplı, geniş ve yapraksı.
Korolla Kaliks Oranı	Taç > Çanak (Çok belirgin; taç yapraklar çanağı tamamen kapatır).	Taç <= Çanak (Taç yapraklar çanak yapraklara eşit veya daha kısadır).	Taç <= Çanak (Çanak yapraklar arkadan bakıldığında belirgin taşar).	Taç <= Çanak (Çanak yapraklar taç yapraklara eşit veya uzundur).
Çiçek Boyutu & Renk	Büyük (15 - 25 mm); canlı mor, mavi, sarı kombinasyonlu.	Küçük (5 - 10 mm); krem-beyaz, tabanı sarımsı-turuncu, bazen hafif morumsu.	Çok küçük (4 - 10 mm); üst taç yapraklar beyazımsı, alt yaprak soluk sarı.	Küçük (10 - 15 mm); üstler soluk mavi/menekşe, alt parlak sarı.
Mahmuz Appendage Oranı	Taç mahmuzu, çanak appendage´larından belirgin şekilde (iki katına kadar) daha uzundur.	Taç mahmuzu, çanak appendage´ları ile hemen hemen aynı uzunluktadır veya onları çok az aşar.	Taç mahmuzu o kadar kısadır ki, genellikle appendage´lar arasında gizlenmiş veya onlardan daha kısadır.	Taç mahmuzu, çanak appendage´larından biraz daha uzundur.

Gözlemler

İymir / Kahramankazan / Ankara
Nisan 2022 ©Serdar Ölez Viola kitaibeliana

Hacıkadın / Keçiören / Ankara
Nisan 2020 ©Mustafa Gökmen

Akçakoca / Düzce
/2006 ©Aslı Doğru Koca v.d.

Kaş / Antalya
S.Soylu#1500/2014 ©Seda Soylu

Küre / Kastamonu
T5654/2022 ©Bilge Tunçkol ve a...

Bartın
T3083/2018 ©Bilge Tunçkol ve a...

Turnalı / Menteşe / Muğla
/2017 ©Yurdanur Akyol v.d.

Ankara
Ek1/2337/2015 ©İsmail Eker vd.

Herbarium Haussknecht

Türkiye´de doğal yayılan diğer Viola türleri: V.alba, V.altaica, V.amani, V.arvensis, V.bocquetiana, V.canina, V.crassifolia, V.denizliensis, V.dichroa, V.dirimliensis, V.ermenekensis, V.gracilis, V.heldreichiana, V.hymettia, V.isaurica, V.jordanii, V.kitaibeliana, V.kizildaghensis, V.modesta, V.occulta, V.odontocalycina, V.odorata, V.oreades, V.parvula, V.pentadactyla, V.reichenbachiana, V.rupestris, V.sandrasea, V.sieheana, V.suavis, V.tricolor, V.velutina, V.yildirimlii, V.yuzufelensis
Dış bağlantılar

Kaynaklar

Scoppola, Anna & E., Lattanzi. (2012). ViolasectionMelanium(Violaceae) in Italy. New data on morphology ofViola tricolor-Group. Webbia. 67. 47-64. 10.1080/00837792.2012.10670908.
Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
BG Flora.eu. (2022). BG Flora.eu.
Scoppola, Anna & E., Lattanzi. (2012). Viola section Melanium (Violaceae) in Italy. New data on morphology of Viola tricolor-Group. Webbia. 67. 47-64. 10.1080/00837792.2012.10670908.
Erben, M. (1985). Cytotaxonomische Untersuchungen an der over-bayerischen Arten der Gattung Viola (Sektion Melanium). Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München, 21, 339–740.
Marcussen, T., & Borgen, L. (2000). Allozyme variation and relationships within Viola subsection Melanium (Violaceae). Plant Systematics and Evolution, 223(1/2), 29–47.
Nauenburg, J. D. (1990). Untersuchungen zur Variabilität und Taxonomie der Viola tricolor-Gruppe in Mitteleuropa. Bibliotheca Botanica, 141, 1–90.
Bizim Bitkiler. (t.y.). Türkiye Florası Veri Servisi (TUBIVES). bizimbitkiler.org.tr
Global Biodiversity Information Facility. (2026). Viola hymettia Boiss. & Heldr. taxonomic overview. gbif.org
Plants of the World Online (POWO). (2026). Viola kitaibeliana Schult. Royal Botanic Gardens, Kew.
Google. (2026). Gemini [Büyük dil modeli]. google.com
NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları)
Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi)
Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları)
IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)

Sayfaya atıf metni: Viola kitaibeliana. florꜳnatolica içinde. Erişim tarihi Eylül 5, 2026, Erişim adresi http://floranatolica.com/eukaria/gui/species.php?ID=Viola-kitaibeliana

Manifesto: Floranatolica sayfaları amatör bir grup tarafından derlenir hazırlanır; mekânlar, rotalar ve canlılar hakkında genel bilgiler vererek, insanların doğa sevgisi ve onu koruma ve araştırma isteğini arttırmayı hedefler. Floranatolica, bitki gözlemlerini kaydedip organize edebileceğiniz ve diğer gözlemciler ve araştırmacılar ile paylaşabileceğiniz bir platform sağlar. Floranatolica ayrıca gezip gördüğünüz yerlerin parkur, yorum ve gözlemlerini paylaşabileceğiniz bir platformdur. Dileyen herkes Floranatolica'ya gönüllü katkı sağlayabilir. Floranatolica tüm doga yürüyüşçülerini, bitki gözlemcilerini, mantar toplayıcılarını, orman ve park korucularını, ekolojistleri ve doğa tutkunlarını bu amaçla yurttaş bilgin olmaya davet eder; ayrıca tüm bilim insanlarını da gözlemlerini erişilebilir ve sistematik platformlarda paylaşmaya davet eder. Floranatolica biyo-coğrafyamızda tanımlanabilen/keşfedilen tüm verilerin toplumun ortak değeri olduğuna, bu değerin tanınması ve anlaşılması ile onu koruma isteğinin belirgin olarak artacağına inanır. floranatolica.com web sitesi GezenAdam tarafından şekillendirilmiştir; bu sayfalarda yayınlanan içeriklere katkıda bulunmak veya değiştirmemiz gerektiğini düşündüğünüz kısımları bildirmek için bize admin@floranatolica.com adresinden ulaşabilirsiniz.

Yasal Uyarı: Bu sayfa Creative Commons Atıf CC-BY-SA 4.0 Uluslararası Lisansı ile yayınlanmaktadır; uygun atıf ve bağlantı vermek kaydı ile bu sayfada yayınlanan görsel ve metinleri her ortam veya formatta kopyalayabilir ve yeniden dağıtabilirsiniz; bu sayfaya atıf yapmak için MLA, CMOS, APA, ASA, MHRA,... kalıplarından yararlanabilirsiniz. Bu sayfada yayınlanan fotoğraf ve metinlerin tüm sorumluluğu paylaşımı yapan editöre aittir. Editör bu fotograf veya metinleri floranatolica.com web sitesinde yayınlayarak, kendi adı ve bu sayfa bağlantısı verilmesi kaydı ile bunların her ortam veya formatta kopyalanabilir ve yeniden dağıtilabilir olmasına izin verdiğini kabul etmektedir. Editör kendisine ait olmayan ve telif hakkı içeren veya T.C. yasalarına uygunsuz paylaşımlar yapamaz. Florꜳnatolica şikayet postası almadığı sürece bu paylaşımları yayında tutar ve içerik sorumluluğunu kabul etmez. Bu paylaşımların içeriği ile ilgili uygunsuz bir durum olduğunu düşünüyorsanız lütfen admin@floranatolica.com adresine bildiriniz. Bildiriminiz en kısa sürede değerlendirilip size bilgi verilecektir.

Çerez Politikası ve Aydınlatma Metni: 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, kişisel verileriniz; veri sorumlusu olarak Florꜳnatolica web sitesi tarafından KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen kapsamda işlenebilecektir. KVKK Aydınlatma Metninde belirtilen haklarınıza ilişkin taleplerinizi, Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ uyarınca hazırlayarak admin@floranatolica.com eposta adresinden iletebilirsiniz.

Reklam Politikası: Bu sayfada yayınlanan reklamlar GoogleAdsense tarafından seçilmekte ve yerleştirilmektedir. Uygunsuz içerikte olduğunu düşündüğünüz reklamları bildiriniz.

Viola etimolojisi

kitaibeliana etimolojisi

Morfoloji

Melanium Seksiyonu Karşılaştırmalı Morfolojik Özellikler Tablosu

Gözlemler