floranatolica
 
Ara Üye girişi DDbtn
-
 
Salihler / Güdül / Ankara - Mayıs 2026 © Serdar Ölez
Viola tricolorViola tricolorViola tricolor
Gözlem bildir
Hercaimenekşe
Violaceae / Viola / Viola tricolor
mapmapmapmapmapmap
Hercaimenekşe (Viola tricolor) Menekşegiller (Violaceae) ailesinden bir türdür. Türkiye'de Istranca, Güney Marmara, Orta ve Doğu Karadeniz, Asıl Ege alt bölgelerinde doğal yayılış göstermektedir.

Haziran ve Ağustos ayları arasında çiçeklenir. Deniz seviyesinden başlayarak 2200 metreye kadar olan rakımlardaki yamaçlarda, ormanlık alanlarda ve dere kenarlarında gözlemlenebilir.

Tür, dış görünüşüyle Viola gracilis ile karıştırılabilir; ancak V. gracilis´in çok yıllık olması, stipül loblarının ters mızraksı-spatulamsı (oblanceolat-spatulat) biçimde olması, üst yapraklarının yuvarlak uçlu olması ve çiçeklerinde çok renklilik görülmemesi sayesinde V. tricolor´dan ayrılır.

Doğada yakın akrabası olan Viola arvensis ile sıklıkla melezleşebilmektedir ve bu melez bireylere Türkiye´de de rastlanabileceği kaynaklarda not edilmiştir. Ayrıca günümüzde peyzaj ve bahçecilikte popüler bir süs bitkisi olarak yaygınca yetiştirilen bahçe hercai menekşesi (Viola x wittrockiana), temel olarak Viola tricolor, Viola altaica ve Viola lutea türlerinin melezlenmesiyle elde edilmiş, karmaşık kökenli bir gruptur.


Bilimsel olarak Viola tricolor L. şeklinde tanımlanır; bu tanım ilk olarak 1753 yılında Sp. Pl. : 935 adlı yayında kullanılmıştır.

Viola etimolojisi

Viola cins adı, Latince menekşe anlamına gelen klasik viola kelimesinden gelir; bu kelimenin kökeninin de Antik Yunanca tatlı kokulu menekşe anlamına gelen ion sözcüğüne dayandığı kabul edilir; antik çağlardan beri bu cinse ait bitkilerin zarif çiçeklerine ve (özellikle bazı türlerinin) belirgin hoş kokusuna yönelik tarihsel ve morfolojik bir isimlendirmedir.

tricolor etimolojisi

Tricolor epiteti, Latince üç anlamına gelen tres (veya ön ek olarak tri-) ile renk anlamına gelen color kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; morfolojik olarak genellikle bitkinin taç yapraklarının üç farklı rengi aynı anda barındırmasına yönelik son derece betimleyici bir isimlendirmedir. Tür epiteti ardına yazılan kısaltmalar türü yayınlayan bilim insanlarını belirtir. L. kısaltması bilim insanı Carl Linnaeus (1707-1778) için kullanılmıştır; Linnaeus modern taksonomi ve ikili adlandırma (binomial nomenklatür) sisteminin temellerini atan İsveçli hekim, botanikçi ve doğa bilimcidir; canlıları morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmak için hiyerarşik bir yöntem geliştirerek biyolojik isimlendirme kurallarına standart getirmiştir; 1753 yılında yayımladığı Species Plantarum eseriyle binlerce bitki taksonunu literatüre kazandırarak botanik isimlendirmenin uluslararası başlangıç noktasını oluşturmuş bir bilim insanıdır.

Morfoloji


Tek yıllık otsu bir bitkidir. Üst gövde yapraklarının uçları sivri (akut) yapıdadır. Kulakçıkları (stipülleri) mızraksı (lanseolat) formda loblar barındırır. Çiçek yapısı bakımından yakın akrabası olan Viola arvensis´e benzemekle birlikte, taç yapraklarının (korolla) çanak yaprakları (kaliks) belirgin şekilde aşmasıyla (onlardan daha uzun olmasıyla) ondan ayırt edilir. En alt taç yaprağı 15-18 mm uzunluğundadır. Çiçekleri krem, sarı, pembe veya mavi renklerde olabileceği gibi, sıklıkla bu renklerin karışımından meydana gelen çok renkli (alacalı) bir görünüm de sergiler.

Melanium Seksiyonu Karşılaştırmalı Morfolojik Özellikler Tablosu


Viola hymettia, V. tricolor, V. kitaibeliana ve V. arvensis türlerini birbirinden ayırt etmek için kullanılan morfolojik ayrım anahtarı aşağıda sunulmuştur. Bu türler Viola cinsinin Melanium seksiyonuna (hercaî menekşeler grubu) aittir ve en belirgin farkları taç yaprak ile çanak yaprak boylarının oranı, bitki tüylülüğü ve çiçek boyutlarıdır.

  Viola tricolor  Viola arvensis  Viola kitaibeliana  Viola hymettia
Gövde Yapısı & Boyu Dik veya yükselici; güçlü, çok dallanmış;
10 - 40 cm. 
Dik, köşeli ve tabandan dallanan;
10 - 35 cm. 
Dik veya yükselici; çok kısa, cılız;
3 - 10 cm. 
Dik veya yükselici; ince ve narin;
5 - 20 cm.
Gövde Tüylülüğü Tamamen tüysüz (glabröz) veya tabanda seyrek tüylü.  Geriye doğru kıvrık (retrors) kısa tüylü veya neredeyse tüysüz.   Yoğun kısa ve sert tüylü; bitki grimsi-yeşil/kül rengi görünür. Tüysüz veya çok hafifçe kısa tüylü; canlı yeşil görünüm.
Alt Yapraklar & Sapları Geniş yumurtamsı-yüreksi;
kenarları belirgin krenat dişli;
uzun saplı. 
Dairesel-yumurtamsı ila oval;
uzun saplı (10-20 mm);
kenarları sığ dişli. 
Dairesel-yumurtamsı (orbikular);
kenarları neredeyse tam;
sap yaprak ayasına eşit veya uzun. 
Yumurtamsı-dairesel;
kenarları sığ krenat dişli;
uzun saplı.
Üst Gövde Yaprakları Mızraksı veya dikdörtgensi-mızraksı;
kenarları kaba dişli; kısa saplı. 
Dikdörtgensi-mızraksı veya dar eliptik;
kenarları küt dişli (serrat/krenat). 
Dar dikdörtgensi-mızraksı ila şeritsi;
1 cm´den kısa; sığ dişli veya tam kenarlı. 
Dikdörtgensi-kaşıksı (oblong-spatulat);
kenarları dalgalı-dişli; kısa saplı.
Kulakçıklar (Stipul) Büyük, yapraksı; derin loplara ayrılmış (genellikle elsi/palmat);
uç lobu dar-mızraksı ve dişli. 
Çok büyük; tüysü (pinnat) parçalı;
uç lobu büyük, mızraksı ve belirgin dişlidir. 
Küçük (0.5 - 1 cm); tabanda elsi veya tüysü loplara ayrılmış;
uç lobu kaşıksı/mızraksı ve dişsizdir. 
Orta boyda; tabana yakın yerden tüysü parçalı;
uç lobu belirgin şekilde saplı, geniş ve yapraksı.
Korolla Kaliks Oranı Taç > Çanak (Çok belirgin; taç yapraklar çanağı tamamen kapatır).  Taç <= Çanak (Taç yapraklar çanak yapraklara eşit veya daha kısadır).  Taç <= Çanak (Çanak yapraklar arkadan bakıldığında belirgin taşar).  Taç <= Çanak (Çanak yapraklar taç yapraklara eşit veya uzundur).
Çiçek Boyutu & Renk Büyük (15 - 25 mm);
canlı mor, mavi, sarı kombinasyonlu. 
Küçük (5 - 10 mm);
krem-beyaz, tabanı sarımsı-turuncu, bazen hafif morumsu. 
Çok küçük (4 - 10 mm);
üst taç yapraklar beyazımsı, alt yaprak soluk sarı. 
Küçük (10 - 15 mm);
üstler soluk mavi/menekşe, alt parlak sarı.


listMaplistPiclist

Gözlemler


Viola tricolorSalihler / Güdül / Ankara
Mayıs 2026 ©Serdar Ölez
Benzer taxonlar
Türkiye´de doğal yayılan diğer Viola türleri: V.alba, V.altaica, V.amani, V.arvensis, V.bocquetiana, V.canina, V.crassifolia, V.denizliensis, V.dichroa, V.dirimliensis, V.ermenekensis, V.gracilis, V.heldreichiana, V.hymettia, V.isaurica, V.jordanii, V.kitaibeliana, V.kizildaghensis, V.modesta, V.occulta, V.odontocalycina, V.odorata, V.oreades, V.parvula, V.pentadactyla, V.reichenbachiana, V.rupestris, V.sandrasea, V.sieheana, V.suavis, V.tricolor, V.velutina, V.yildirimlii, V.yuzufelensis
Dış bağlantılar




Kaynaklar
  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
  2. Scoppola, Anna & E., Lattanzi. (2012). Viola section Melanium (Violaceae) in Italy. New data on morphology of Viola tricolor-Group. Webbia. 67. 47-64. 10.1080/00837792.2012.10670908.
  3. Erben, M. (1985). Cytotaxonomische Untersuchungen an der over-bayerischen Arten der Gattung Viola (Sektion Melanium). Mitteilungen der Botanischen Staatssammlung München, 21, 339–740.
  4. Marcussen, T., & Borgen, L. (2000). Allozyme variation and relationships within Viola subsection Melanium (Violaceae). Plant Systematics and Evolution, 223(1/2), 29–47.
  5. Nauenburg, J. D. (1990). Untersuchungen zur Variabilität und Taxonomie der Viola tricolor-Gruppe in Mitteleuropa. Bibliotheca Botanica, 141, 1–90.
  6. Bizim Bitkiler. (t.y.). Türkiye Florası Veri Servisi (TUBIVES). bizimbitkiler.org.tr
  7. Global Biodiversity Information Facility. (2026). Viola hymettia Boiss. & Heldr. taxonomic overview. gbif.org
  8. Plants of the World Online (POWO). (2026). Viola kitaibeliana Schult. Royal Botanic Gardens, Kew. Dış bağlantı
  9. Google. (2026). Gemini [Büyük dil modeli]. google.com
  10. NGBB (2022). Bizim Bitkiler. . Erişim tarihi 5Ağu2022 (Türkiye bitkileri listesi, yayılış bilgileri ve Türkçe adları) Dış bağlantı
  11. Kırsal Çevre (Sürekli). Kırsal Çevre ve Ormancılık Sorunları Araştırma Derneği. (Gönüllülerin bölgesel gözlemleri ile yayılış bilgilerinin güncellenmesi) Dış bağlantı
  12. Lindon, Heather, Gardiner, Lauren, Vorontsova, Maria, & Brady, Abigail. (2020). Gendered Author List International Plant Names Index 2020 (Version 2) [Data set]. Zenodo. (Flora tür epitetlerinde kullanılan bilim insanlarının isim kısaltmaları) Dış bağlantı
  13. IUCN (2022). The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. (Türkiye´deki tehlike altında bulunan türler listesi)